- Konuyu bebeğinizin seçmesine izin verin. Brigid ne tür araba kullandığı sorulduğunda ‘kırmızı’ diye cevap veren insanlardandır. Bununla birlikte bu yıl taşıtlarla ilgili uzun uzun sohbet etmesi gerekecek, çünkü Tass bebek bunlara bayılıyor. Araştırmalara göre bebeklerinin tercih ettiği konularda konuşan anne babalar dil gelişimine yardımcı olabiliyor.
- Bebeğinizin sözcük dağarcığını onun ilgileri doğrultusunda genişletin. Daha erken dönemlerde anne babaların çoğu konuşmalarını ‘temel’ sözcüklerle sınırlar ama artık bazı alanlarda sözcük dağarcığını genişletme zamanı gelmiştir. Tass’ın ablası Ide üç yaşına geldiğinde sonsuz sayıda çiçek adı sayabilmesine karşın araba ile kamyonet arasındaki farkı bilmiyordu-adını söylediğimiz ve hakkında konuştuğumuz nesneleri onun tercihine göre seçmiştik. Bebeğin öğrenemeyeceği kadar ileri düzeyde çok az sözcük vardır; önemli olan ilgi duyması ve öğrenmeyi aklına koymasıdır. Üç yaşına geldiğinde Tass büyük olasılıkla Brigid’in 33 yaşında bildiğinden çok sayıda taşıt adı bilecektir.
- Çok fazla emir vermekten kaçının. Araştırmalar anne babaları genellikle ciddi bir havada talimat veren ve kısıtlama uygulayan bebeklerin daha yavaş dil öğrendiklerini gösteriyor.
- Çok soru sorun. Sorular ileri gramer kalıplarına model oluşturur ve bebeği hem dinlemeye hem konuşmaya teşvik eder.
- ‘Yönlendirici’ sorular sorun. Bebeğinizin dil becerisi geliştikçe tek kelimeli basit doğru-yanlış soruları (Billy ne yiyor?) yerine özgül olmakla birlikte çocuğu açıklama, yargılama ve olanları anlatmaya davet eden soruları tercih edin. ‘Hanna’nın ağladığını gördüm. Ne oldu orada?’ Buna karşılık çocuğunuzun açık uçlu sorulara cevap vermesini beklemeyin: ‘Bugün okulda ne yaptın?’ ya da ‘Büyükanneye tatilde ne yaptığımızı anlat’.
- Düzeltmeye değil anlamaya çalışın. Bebeğiniz sizinle dünyada keşfettiği harika bir şeyi paylaşmak istediğinde, gösterdiği gökkuşağı değil, kullandığı dildeki yanlışlar üzerinde durmanız onun cesaretini kıracaktır. Araştırmalar bu yaşlarda çocuğun konuşmasını düzeltmenin bir yararı olmadığını düşündürüyor. Buna karşılık bebeğinizin söylediklerini anladığınızı ve hoşlandığınızı göstererek iletişimi teşvik etmeniz kuşkusuz yararlıdır.
- Göz teması kurun. Bebeğiniz etrafınızda koşuştururken çoğu zaman konuştuğunuzda yüzüne bakmamanız pratik açıdan kolay olmaz. Ancak bazen ona doğru eğilip .konuşmaya dikkat edin; özellikle öğrenmesini istediğiniz bir sözcük ya da anlamasını istediğiniz bir ders veya açıklamayı iletmek için mutlaka onun hizasına eğilin ve gözüne bakın. Böylece dikkatini verecek ve daha sonra kolay hatırlayabilecektir.
- Oyun oynayın. Konuşma ve anlama gerektiren oyunlar dil becerisini geliştirmenin iyi bir yoludur. Bu oyunlar aynı zamanda çocuğunuzun filizlenmekte olan becerilerini ‘sınamanızı’, böylece gelişiminin hangi aşamada olduğunu görüp başarılarını takdir etmenizi sağlar. Bu dönemin başlarında oynadığınız oyunlarda bebeğinizden pandayı getirmesini ya da itfaiye arabasını göstermesini isteyebilirsiniz. Daha sonraları oyuncağı zıplatmasını ya da ayının kanguruyu gıdıkladığını göstermesini söyleyin. Ardından kafiyeleri tanıtın ve adları kafiyeli olan nesneleri bulabilecek mi diye bakın. Birlikte ninniler ya da şiirler öğrenin, okuduğunuz dizelerin son sözcüklerini siz söylemeden bulabildiğini görünce şaşıracaksınız.
- Sohbetiniz ‘burada ve şimdi’ ilkesine sadık kalsın, ancak daha ileri gitmeye de hazır olun. Çocuğun yanında nesnelerin ilişkisinden söz etmek onun hakkında konuştuğunuz şeyi görerek sözcük dağarcığını ve dilbilgisini geliştirmesine yardımcı olur. Ancak dil becerileri geliştikçe konuşmada ‘burada ve şimdi’ olanlarla daha önce olanlar ve ileride olabilecekler arasında bağlantı kurabilirsiniz. Böylece sohbet alanınız genişleyecek ve çocuğunuz geçmiş zaman ve gelecek zamanla ilgili dilbilgisi kullanımını öğrenecektir.
- Sohbet ortamını yaratın. Gün içinde gerçekten dikkatinizi vererek bebeğinizle konuşabileceğiniz zamanları belirleyin. Bunlara ‘şundan bundan konuşma’ zamanı adını verin. Yemek saatleri, araba yolculukları, işten eve geldiğinizde üstünüzü değişirken ya da yatma zamanında kısa bir süre ayırmanız yeterlidir. Mümkünse bunlar kimse araya girmeden gürültüsüz bir ortamda baş başa yapılan sohbetler olmalıdır.
Bebeğiniz küçük bir çocuk ve nihayet bir ergen olana kadar bu özel zamanları sohbet için ayırırsanız zeka gelişimine büyük katkıda bulunursunuz. Bebeğinizin dil öğrenmekten keyif duyduğu bellidir: Bebekler şairler gibidir, sözcükleri sadece sözcük oldukları için severler. Dildeki ustalıkları arttıkça dille ilgili tutkularını beslemeye devam edin. Teker teker karmaşık dilbilgisi kalıpları, ilginç uzun sözcükler, çarpıcı sözler ve kelime oyunlarını tanıtın ve açıklayın. Ona ilgi çekici dili olan şiirler ve kitaplar okuyun. Dil öğrenmek inanılmaz derecede karmaşık, bir o kadar da heyecan verici bir süreçtir. Daha fazla okuma bölümünde bu süreçle ilgili bilgi veren başka güzel kitaplar ve bebeğinizle birlikte keyfini çıkarabileceğiniz başka faaliyetler öneriyoruz. Kendini işine adamış bir beyin eğitmeninin dil gelişiminde çok büyük fark yaratabileceğini gösteren sonsuz bilimsel kanıt vardır. Üstelik bu süreçte eğlenmeniz de mümkündür.
