Davranış ve kişilik gelişimi

Çocuklar kuvvetli bir emme refleksiyle dünyaya gelirler. Emme ilk yaşta çocuk için bir gereksinimdir. Çiğneyemedikleri için emme yoluyla karınlarını doyururlar. Çocuğun anne karnında baş parmağını emdiği sanılmaktadır. Bir gün, yeni doğmuş çocuğunuzu beşiğinde yatarken cak cak parmağını emerken yakaladınız. Tabii, bir telaş sardı sizi. Şimdi ne olacak? Biraz sakin olun. Hiçbir şey olmuş değil. Bebeğinizin ara sıra emme ihtiyacını gidermek için parmağını emmesi, ileride saplantılı bir şekilde bu alışkanlığını devam ettirecek anlamına gelmiyor. Fakat yeni doğan çocuğunuzun sevilmeye ve güven duymaya ihtiyacı olduğunu aklınızdan çıkartmayın.1 yaşına kadar genelde bütün çocuklarda parmağını emme davranışı ara sıra da olsa görülür. Bu davranışın azlığı veya çokluğu annesinin memesini veya biberonu ne kadar süreyle emdiği ile ilgilidir. Genelde anne sütü ile beslenen çocuklarda parmak emme alışkanlığı görülmez. Çünkü anne çocuğunu emzirirken gerekli olan sevgi ve şefkati de verir. Göğsünün boşalıp boşalmadığını anlamadığı için bunun kararını bebeğine bırakır. Bebek de ilk 5-6 dakikada ihtiyacı olan sütün çoğunu aldığı halde zevk için emmesine devam eder. Emme süresi yirmi dakika veya yarım saate kadar uzayabilir. Bu süre içinde emme ihtiyacını da gidermiş olur. Parmak emmeye gerek duymaz. Bunun yanı sıra annesinin memesini emerken parmağını araya sıkıştırıp emen çocuklar da vardır. Fakat bunlar azınlıkta olup genelde bu davranışı daha sonra bırakırlar . Biberonla beslenen çocuklara da aynı şekilde sevgi ve şefkat gösterilirse parmak emme davranışı görülmez. Biberonu yatağın kenarına koyup çocuğu kendi kendine beslemeye bırakmak yerine, kucağa alınıp sevgi ve şefkatle beslenmelidir. Biberonla emzirme süresini de yirmi dakikaya çıkartırsanız emme ihtiyacını gidermesine yardımcı olmuş olursunuz. Biberonun çabuk boşalmaması için küçük delikli emzik kullanabilirsiniz. Emme süresinin kısalığı (20 dakika yerine 10 dakikada beslenen çocuklar), beslenme aralıklarının uzunluğu (3 saat ara ile beslenecek yerde 4 saat ara ile beslenen çocuklar) parmak emmeyi çoğaltabilir. Bebekliğinde emme ihtiyacını tatmin için parmağını emen çocuk 1-1,5 yaşından sonra rahatlamak için parmağını emer. Örneğin; yorulduğu, uykusu geldiği zaman, canı sıkılıp oyalanacak bir şey bulamadığı zaman, tedirgin olduğu zaman, anneden ayrıldığı zaman parmak emme davranışında bulunabilir. İleri yaşlarda görülen parmak emme davranışının temelinde anne-çocuk ilişkisindeki yetersizlik ve çocukta güven duygusunun yeterince gelişmemiş olması yatar. Sevgi ve okşama noksanlığından, uyanıkken oyalanacak bir şey bulamadığından da bebekler parmak emebilirler.

Çocuk sürekli değişmelerle karşılaşır, acaba bunları kendi kendine nasıl açıklar?

Farklı yaştaki çocuklardan alınan tepkiler 3 grupta toplanılır.

1. Nedenler güdüseldir .

-İlk yıllarda olayın nedeni ne olursa olsun neden her zaman bir insandır.

-3-4 yaşta herhangi bir şekilde iki obje birbirine benziyor ise biri diğerine neden olur. Örneğin odadaki gölge dışarıdaki gölgenin nedeni olabilir.

2. Nedensellik yapaydır.

-Çocuğun ortaya koyduğu nedenler, doğrudan doğruya gerçek durumla ilgili değildir.

-Nedenler onun hayal gücü ve yaratıcılığına karşıdır.

3-Nedenler dinamiktir.

-7-8 yaşındaki çocuk, sorusuna cevap aramaya başlar.

Örnek: “Bulutlar rüzgarla hareket ediyor.” der.Nedenler daha çok mekaniktir. Örnek: “Rüzgarlar bulutu itti.” Çocuk genellemeye de gider.

Örnek: ” Güneş ateştendir.”

Bilgileri üzerinde fikir yürütebilir.

Örnek: “Su hafiftir çünkü sıvıdır.

-10-12 yaşında mantık, yetişkininki gibi gelişmiştir. Nedensellik kavramını incelemenin, çocuğun diğer kav­ramlarla ilgili düşünme şeklinin anlaşılmasına daha çok yar­dımcı olacağı sanılmaktadır.

Herkesin hoşlanmadığı davranışlar vardır: evde bağırmak, birisini kıskanmak, parmak emmek ya da sövmek gibi. Eğer çocuğunuzun değiştirmesini istedi­ğiniz bir davranışı varsa farklı bir yaklaşım deneyin. Davranışını değiştirmesini söylemek yerine onunla davranışı hakkında konuşun. Bu davranışı sevip sev­mediğini ya da davranışa adım adım son vermek isteyip istemediğini öğrenin. Bunun zor olabileceğini, ona yardım etmek istediğinizi söyleyin. Birlikte bir taş almaya gidin; mağazadan alacağınız, cilalı şık bir taş ya da arka bahçenizde bulduğunuz bir taş da olabilir. Taşı bir kesede ya da cebinde taşıması gerekiyor. Çocuğunuz vazgeçmek istediği davranışı yapma dürtüsü duyduğunda, taşı çıkarıp ovarken pozitif düşünceler düşünmeli ve kendi kendilerine davranışı durdurabileceklerini söylemeliler. Bir süre sonra çocuğunuz artık taşa ihtiyacı olmadığını düşünürse, taşı fırlatması için bir göl ya da nehir kıyısına gidebilirsi­niz. Taşı fırlatırken şöyle bağırsınlar “Artık seninle işim kalmadı!” Yaptığı gayreti görmeniz ve desteklemeniz çok önemlidir .

Çocuğun yuvaya başlaması,hem aile,hem de çocuk için çok önemli bir ilk adımdır.Bu konuyla çocuktan çok,aileler birçok kaygı yaşayabilirler.
Özellikle de anneye fazla bağımlı,evde tamamen kuralsız yaşamış çocukların aileleri daha da endişelidirler.Yuva öncesinde birtakım kuralları öğrenmiş,sınırlarını bilen,sabretmeyi ve beklemeyi öğrenmeye başlamış,aile ile bağımlılık ilişkisi yerine bağımsızlık özelliğini kazanmış bir çocuk yuvaya başlama konusunda pek bir sorun yaşamayacaktır.
Bir çocuk sayılan bu özellikleri kazanamamışsa yuvaya gitmesi zaten daha aciliyet kazanmış bir hale gelmiş demektir.
Çocuk için uygun yuvaya karar verildiğinde,çocuğa bundan sonra oyun oynayabileceği,arkadaşlar edineceği ve yeni bilgiler öğreneceği bir okula gideceği,orada öğretmeni ve onunla ilgilenecek büyüklerin olacağı söylenmelidir.
İlk gün mümkünse yuvada fazla kalınmamalı,ilk bir hafta okulda kalma süresi yavaş yavaş arttırılmalıdır.
Yeni başladığı dönemde çocuğa fazla soru sormak,yuvayı fazla övmek,özellikle ne yediğiyle fazla ilgilenmek ve sık sık yuvaya gidip çocuğu görmek yuvaya uyumunu engelleyebilir.
Çocukla ilgili bilgileri de çocuğunuz yanınızda değilken yuva yetkilisinden almalısınız.
Çocuğu sorularla bunaltmak yerine,kendi anlattığı bir şey olursa onu dinleyip,okula başladığı için onunla ne kadar gurur duyduğunuzu belirtebilirsiniz.
Çocuğunuz yuvaya başladıktan sonra,birgün karşınıza geçip ağlayarak veya midem bulanıyor gibi bahanelerin arkasına sığınarak yuvaya gitmek istemediğini söyleyebilir.Öncelikle paniğe kapılmadan sıkıntısının ne olduğunu anlamaya çalışmalısınız.Çocukların yuvaya gitmek istememeleri,yuva ile ilgili bir sorundan kaynaklanmayabilir.Yeni bir kardeşin geliyor olması,anne veya baba ile ilgili sıkıntılar ve evde olan huzursuzluk gibi,birçok neden,çocuğun yuvaya gitmek istemediğini belirtmesine neden olabilir.
Bazen ebeveyn çareyi çocuğu okuldan almakta bulur ve yuvaya göndermeyi ileri bir tarihe erteler.Böyle bir erteleme genellikle çözüm olmaz ve bu çocuklar ilkokula başladıklarında da benzer belirtiler gösterirler.Bu konuyu yuvada ki uzmanla çözmek her çocuğa göre ayrı strateji geliştirmek gerekebileceği için en uygun çözümdür.
Yeni eğitim-öğretim döneminin okul-aile işbirliği ile istenen kaliteye geçmesi için paylaşımlarımızın daha çok olması dileği ve sevgilerimizle.