Bebek Sağlığı ve Aşılar

Hastalık döneminde genellikle iştah kaybı görülür. Bazen, sindirim sistemi bozukluklarında olduğu gibi, bu istenen bir şeydir çünkü yemek yenmemesi iyileşme sürecinde mide ve bağırsakların dinlenmesini sağlar. Bazen de, ateş varlığında olduğu gibi, bu iyi bir şey değildir çünkü enfeksiyonla mücadelede ateş oluşumuna yardımcı olacak ekstra kaloriler alınamamaktadır.

Sindirim sistemini etkilemeyen pek çok hafif hastalıkta tek tek hastalıklar bölümünde belirtilenlerin dışında özel bir diyete gerek yoktur. Ancak, hasta bir bebeğin beslenmesiyle ilgili genel yaklaşımlar şunlardır:

Sıvı alınımı artırın. Bebeğinizin ateşi varsa,solunum yolu enfeksiyonu geçiriyorsa (soğukalgınlığı, bronşit gibi) ya da ishalin eşlik ettiği bir sindirim sistemi hastalığı mevcutsa dehidratasyonu önlemek için katı yiyecekler yerine sıvı yiyecekleri ve su miktarı yüksek yiyecekleri (meyve suları, sulu meyveler, çorbalar) veya rehidratasyon sıvılarını (gerekirse) verin. Bebeğiniz her seferinde yalnız bir yudum alsa bile gün boyunca bunları sık sık verin. Doktorunuz aksini önermediği sürece biberonla veya memeyle beslenen bebekleri istedikleri sürece besleyebilirsiniz.

Kaliteyi artırın. Bebeğinizin istediği her şeyi – besleyici olmasa da şeker veya tuz oranı yüksek olsa da – yemesine izin verme eğiliminiz bulunsa bile böyle yapmayın. Kaloriden başka bir şeyden zengin olmayan yiyecekler çocuğunuzun yemesi gereken yiyeceklere karşı iştahını kapatacaktır. Bir çocuk (bir erişkin gibi) bağışıklık sistemini güçlendirmek için bolca vitamin ve minerale gereksinim duyar, bu yüzden bebeğinizin besleyici özelliği olan şeyler yediğinden emin olun. Doktorunuz aksini söylemedikçe bebeğinizin vitaminlerini vermeye devam edin.

Çocukluk döneminde sık rastlanan şikayetlerden birisi de karın ağrılarıdır. Karın ağrısına sebep olan pek çok hastalık vardır. Hepsinden ayrı ayrı bahsetmek bu kitabın maksadını aşmaktadır. Bu bölümde sık rastlanan karın ağrısı sebeplerinden bahsedilecektir.

DİKKAT: Öncelikle bir konuya dikkat çekmemiz gerekiyor. Karnı ağrıyan bir çocuğa, doktor muayenesi ve tavsiyesi olmadan, rasgele ağrı kesici ilaç içirmek çok yanlış bir davranıştır. Çünkü ağrı hastalığı teşhis etmede doktorun en büyük yol göstericisidir. İlaç ağrıyı kesince hastalığı teşhis etmek imkansızlaşır. Böylece ortaya çıkan bu geçici rahatlama dönemi apandisit ve barsak tıkanması gibi ciddi durumlarda hastalığın ilerlemesine, mide ve bağırsakların delinmesi sonucu periton adını verdiğimiz karın içi zarlarının tehlikeli bir şekilde iltihaplanmasına (peritonit) yol açabilir.

Sarılık, bebeğin cilt renginde ve gözün beyazında sararma başlamasıyla fark edilir. Sarılık önce yüzde başlar sonra gövdeye ve bacaklara doğru yayılır.

Yeni doğan bebekte sarılığa sebep olabilecek pek çok neden sayılabilir. Biz burada en sık görülen fizyolojik sarılık ile, kan grubu ve Rh uygunsuzluğu gibi sarılık vakalarından bahsedeceğiz. Yeni doğan bebeklerde görülen sarılık, maalesef, aileler tarafından en çok ihmal edilen konuların başında gelir. Halk arasında “kundak sarılığı, yavru sarılığı” gibi isimlerle adlandırılır,kendiliğinden veya çocuk üzerine sarı bir eşarp örtülünce geçeceğine inanılır. Bu doğru değildir.

Sarılığı oluşturan bilirubin maddesi, kanımızda bulunan alyuvarların parçalanması sonucu oluşur.Yenidoğan bebeklik döneminde alyuvarların yıkılması fazladır ve açığa çıkan bilirubin denilen maddenin karaciğer tarafından atılması yetersizdir. Bu nedenle kanda indirect bilirubin seviyesi yükselmeye başlar ve belli bir miktarın üzerine çıkarsa kan yoluyla çocuğun beynine geçer ve artık tedavisi mümkün olmayan, sağırlık, yürüme ve denge bozukluğu,zeka geriliği gibi ciddi rahatsızlıklara hatta bebeğin ölümüneyol açabilir.

Bebekte kan grubu veya Rh uyumsuzluğu varsa sarılık olayı çok daha hızlı seyreder. Doğumların hastanelerde yapılması anne ve çocuğu bu risklerden korur. Eğer kan grubu uygunsuzluğu varsa zamanında tedavi ile çocukta oluşabilecek zararlar ışık tedavisi veya kan değişimi ile önlenir. Rh uygunsuzluğu varsa hem anneye uygulanacak ilaçla bundan sonra doğacak bebekler için gelişecek riskler önlenir hem de bebek çocuk hekimleri tarafından dikkatle izlenir ve gerekli tedaviler uygulanarak bebeğin zarar görmesi önlenir.Özellikle doğumun 1 ‘nci ve 2’nci günü ortaya çıkan sarılıklar acil bir durumun habercisidir. Sarılık fark edilen bütün çocuklar en kısa zamanda doktora gösterilmelidir. Ayrıca sarılığın 10 günden fazla uzadığı durumlarda testler yapılarak tiroit bezlerinin yeterli çalışıp çalışmadığı kontrol edilmelidir.

Bebeğimi emziriyorum ve günde iki kere dışkılamasını bekliyorum. Ama bezini açtığım zaman dışkıladığını görüyorum; bazen günde 10 kere dışkı yapıyor ve bunlar pek katı olmayan dışkılar. Acaba ishal mi oldu?

Bebeğiniz diğer bebeklerden farklı değil ve hepsi de bu kadar dışkı yapıyor. Bu kötüye değil iyiye işaret eder. Bebeğin dışkı miktarı yediklerinin miktarı kadar olduğundan günde beş veya daha fazla dışkı yapan bir bebeğiniz varsa onu yeterince besleyebiliyorsunuz demektir.

Dışkı sayısı daha sonra günde bir dışkıya kadar inebilir ancak bazı bebekler ilk sene boyunca her gün çok fazla dışkılayabilir. Dışkı saymanız gerekmez ve dışkı sayısı günden güne değişebilir.

Meme ile beslenen bebeklerin sulu ve gevşek kaka yapması normaldir. Ancak pis kokulu,sulu ve mukuslu kakayla beraber ateş ve kilo kaybı ishale işaret eder ve anne sütüyle beslenen bebeklerde nadirdir. Bebeğinizi emziriyorsanız ve ishal olduğunda biberonla beslenen bebeklerden daha hızlı iyileşiyorsa bu anne sütünün antibakteriyel özelliklerinden kaynaklanır.

Bol su verin: Öksürük şikayetinde bol su içilmesi balgamın daha kolay atılmasını sağlıyor. Su en iyi balgam söktürücüdür.

Kalorifer üzerine su dolu bir kap koyun: Özellikle kış aylarında iç mekanlardaki havanın kuru olması solunum yollarının kuruluğuna ve mukus kıvamının artmasına yol açıyor. Kalorifer veya soba üzerine koyacağınız su dolu bir kap oda nemini gerekli düzeyde tutar.

Yün ürünleri kullanmayın, hayvan tüylerini temizleyin: Çocuğunuz alerjik yapılı ise yün atlet-yorgan-yastık-halı kullanmayın. Ayrıca evde evcil hayvan besliyorsanız, tüylerini sık sık temizleyin.

1 yaşından büyükse ıhlamur içirin: Hem su takviyesi yapar, hem de balgamı yumuşatır.

Yastığını yükseltin: Çocuğunuz uyurken düz zeminde yattığında öksürüyorsa, yastığını biraz yükseltin.

Odasını her gün havalandırın: Toz ve mikropların havada yerleşmemesi ve temiz hava için çok önemli.

Burnunu sık sık tuzlu suyla temizleyin: Böylelikle burundaki salgıları mümkün olduğunca aspire edebilirsiniz.

Ateşli havaleler genellikle ateş 38 derecenin üzerine çıktıktan sonra görülür. Bazen de çocuk ateş yükselmeye başlayınca havale geçirir. Aile ancak havaleden sonra çocuğun ateşinin olduğunu fark eder. Nadiren ateşin düşme döneminde de havale görülebilir. Ancak ateşin 38 derecenin üzerine her çıkışında havale görülmez.

Havaleyi başlatan asıl sebep ateşin derecesi yani şiddeti değildir. Bir hastalık sırasında çocuk ateşli havale geçirse, aynı ateşli hastalık veya bir başka ateşli hastalık sırasında çocuğun ateşi havale geçirdiği esnadaki ateşinden çok daha yüksek derecelere yükselse bile çocuk havale geçirmeyebilir. Ateşli havaleler bazı ailelerde sık görülürler. Bu nedenle genetik özellik taşıdığı düşünülmektedir.

Havale sırasında çocuğun vücudunda kasılma olur ve vücut sertleşir. Bu esnada çocukta morarma olur, çenesi kasılır.Bu kasılma çok uzun sürmez. Sonra vücutta gevşeme olur ve hasta kendisini pelte gibi bırakıverir. Bütün bunlar birkaç dakikada olur biter. Havale sırasında hastada şuur kaybı vardır. Gözlerini yukarı doğru sabit bir noktaya diker ve öylece kalır. Solunum yollarında salgı artışına bağlı olarak nefes hırıltılı olarak işitilir. Bazen ağızda tükürük birikmesi olur. Bir süre sonra çocuk kendine gelir ve genellikle hemen etrafıyla ilgilenmeye başlar. Bazı hastalarda ise birkaç saniyelik kasılmalar ve arkasından gevşemeler görülür.Havaleler kısa sürebildiği gibi bazen yarım saatten daha uzun süre devam edebilir.

Doğuştan gelen yapısal bozuklukları, genetik hastalıkları ya da belirgin gelişimsel sorunları olan bebekler ebeveynlerinin yakın ilgisine ve bakımına daha çok ihtiyaç duyarlar. Ancak fiziksel ve zihinsel sorunlar anne-bebek arasında güvenli bir bağlanma oluşumunu çoğu zaman güçleştirebilir. (Clements ve Barnett, 2002)

Örneğin serebral palsisi olan bir bebek ya da yarık dudağı olan bir çocuk yüz ifadeleriyle ya da sözcüklerle kendini ifade etmekte zorlanabilir ve ebeveynin onu doğru ve yeterli bir şekilde anlamasını güçleştirir.

Çalışmalarda otizm, epilepsi, Down sendromu, serebral palsi gibi bozuklukları olan çocuklarda güvensiz bağlanma oranları daha yüksek bulunmuştur. (Clements ve Barnett, 2002) Bu zorlukları yaşayan çocukların olası yetileri görmezden gelinebilir ve yeterli karşılık görmeyen ve yeterli şekilde uyarılmayan bu işlevler, kritik dönemlerinin ister istemez ihmal edilmesiyle zamanla körelebilir. Böylelikle zaten çeşitli zorluklar yaşayan çocuklar ellerindeki olanakları da kullanamaz hale gelebilirler.

Bu nedenle özellikle fiziksel bir hastalığı olan çocuğun güçlü ve sağlıklı yönlerinin dikkatle araştırılması ve erken yaşlardan itibaren geliştirilmesi bu çocuklar için hayati bir önem taşır.

Bebeklerin dünyaya geldikten sonraki ilk 3 ayını tanımlayan yenidoğan dönemi, anne-babalar için heyecan vericidir. Hayatlarına yeni katılan küçük bebeklerini tanımaya, onun ihtiyaçlarını anlamaya çalıştıkları bu dönem onlar için mucizevidir. O ilk aylarda kendilerini adeta bir rüyadaymış gibi hissederler ve bu mutlu tablonun bitmesini hiç istemezler. Ancak ara sıra çıkabilecek bazı sorunlar nedeniyle bu mutlu tablo geçici de olsa bozulabiliyor. İşte pamukçuk hastalığı da bu sorunlardan biri.

Hisar Interconnental Hospital’dan Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. İzlem Göçmen, pamukçuktan korunmanın en iyi yolunun hijyen olduğunu söylüyor ve Dr. İzlem Göçmen, tedavinin aksatılmaması gerektiğinin de altını çiziyor. Anne sütü alan bebeklerde pamukçuk daha az görülür. Özellikle dezenfekte edilmeyen biberon veya emzik pamukçuğa neden olabilir.

Tedavi edilmezse ağrılı olabilir. Vücut direnci normal olan bir bebekte genelde ağız içinde sınırlı kalan bu mantar, vücut direncinde problem olan bebeklerde kana karışabilir. Ağır akciğer enfeksiyonlarına veya daha farklı enfeksiyonlara da neden olabilir.

Bebeğiniz gerçekten hasta olduğunda çoğu çocuk doktoru günün veya gecenin hangi saati olursa olsun sizinle haberleşmekten memnuniyet duyar. Ancak, şimdiye kadar çoktan ezberlediğiniz telefon numarasını çevirmeden önce bebeğinizin doktorunun durumu değerlendire bilmek için sizden öğrenmek isteyebileceği bilgileri bir yere kaydederek hazırlıklı olmanızda fayda var.

Bebeğinizin sağlığı konusunda etkinbir görev almak istiyorsanız gerekli olduğunda aşağıdaki bilgileri sağlayabilmek konusunda bilgili ve yeterli olmalısınız. Birçok basit hastalıkta yalnızca iki veya üç belirti bulunur fakat herhangi bir şeyi atlamadığınızdan emin olmak için listeyi baştan sona taramanızda fayda var. Doktorunuza belirtilerin ne zaman başladığını, herhangi bir şeyin belirtileri başlatıp başlatmadığını,belirtileri artıran veya azaltan şeyler olup olmadığını (örneğin oturtulunca öksürüğün azalması,yedirince kusmanın artması gibi), evdeki ilaçlardan hangilerini kullandığınızı söylemeye hazır olun.

Bebeğiniz suçiçeği olan kuzeniyle bir araya geldiyse, kardeşinde de ishal varsa veya bulaşıcı hastalığı olan herhangi biriyle temas ettiyse, ya da yakın zamanda düşme gibi herhangi bir yaralanma geçirdiyse doktorunuz bunları öğrenmekten memnun olacaktır. Doktorunuza bebeğinizin yaşını ve varsa kronik tıbbi hastalığını hatırlatmayı ihmal etmeyin. Nöbetçi eczanenin ismini ve telefonunu yakınınızda bulundurun, doktorunuz telefon ederek almanız gereken ilaçları eczaneye bildirmek isteyebilir. Doktorunuzun talimatlarını kaydetmek üzere elinize bir kağıt kalem alın.

Pek çok bahçe ve ev bitkisi yendiği zaman zehirlidir. Bitki yaprakları ve çiçekleri bebeğin ağza uyan her şeyin içeri girebileceği kuralı için bir istisna olamayacağından, zehirli türler çocukların ulaşamayacağı yerlerde olmalıdırlar.

Ev bitkilerini yükseğe ve yaprak ve çiçeklerinin aşağı düşemeyeceği şekilde yerleştirin ve bebeklerin ayağa kalkarak,emekleyerek, veya tırmanarak onlara ulaşamayacağından emin olun. Daha da iyisi, zehirli ev bitkilerini çocuğu olmayan arkadaşlarınıza verin.

Saklamak istediğiniz tüm ev bitkilerinin üzerine doğru botanik adını yazın ki böylece bebeğiniz kazara yaprak veya çiçeklerini yerse zehir merkezine ya da bebeğinizin doktoruna doğru bilgiyi verebilesiniz. Tüm bitkileri, zehirsiz olanlar dahil, bir vuruşta devrilmeyecek yerlere koyun.

Şu ev bitkileri bazıları çok düşük dozlarda olmak üzere zehirlidirler: Dumb Cane, İngiliz sarmaşığı, tilki eldiveni, hyacinth bulbs (ve bol olursa yaprakları ve çiçekleri), hydrangea, iris rootstalk, ve rhizome,vadi nilüfer çiçeği, philodendron, Kudüs çileği

Zehirli doğal bitkiler arasında sayılabilecekler: Azalea, rhododendron, caladi um, daffodil ve narcissus bulbs, dafue, İngiliz sarmaşığı,tilki eldiveni, holly, hyacimth bulbs (ve bol olursa yaprakları ve çiçekleri), hydrangea, irisrootstalk ve rhizome, vadi nilüfer çiçeği, Japonyew tohumlan ve yaprakları, larkspur,laurel, sabah zafer tohumları, oleander, privet,rhubarb yaprakları, tatlı bezelyeler (özellikle aynı zamanda tohum da olan “bezelyeler”),domates bitkisinin yaprakları, wisteria pods ve tohumları, yews.Tatillerin gözdeleri olan holly ve misleto eve daha az oranda poinsettia aynı şekilde tehlike listesinde yer alırlar.