Hamilelik

Bebeğinizin 25 santim uzunluğa ulaştığı 21. haftadaki gelişmelere bir göz atalım

Yolun yarısını atlattınız. Üstünden bir hafta daha geçti bile! Boyutları hemen hemen bir havuç uzunluğunda olan bebeğiniz bir dövüş ustası gibi karnınızın içinde hareket ediyor. Dönerken yaptığı hareketler bu aralarda tekmelere ve yumruklara dönüşüyor. Bebeğinizin hareketlerini siz de anlamaya başlıyorsunuz. Yavaş yavaş ne yaptığını hissediyor ve onunla aranızdaki bağı güçlendiriyorsunuz. Bebeğinizin kaşları ve göz kapakları oluşmuş durumda. Eğer bebeğinizin cinsiyeti kızsa dış genital organının da oluşmaya başladığı söylenebilir.

Hayatınız nasıl değişiyor?

Anne olacağınız fikrine her geçen gün daha çok alışıyorsunuz. Başta bebeğinizin varlığına çok fazla inanamamış olsanız da hareketlerini hissedip gözle görebileceğiniz bir boyuta ulaştığında ona karşı daha da yakın hissediyorsunuz. Bu dönemler oldukça rahat geçen haftalardır. Henüz çok büyük bir göbeğe sahip değilsiniz. Bu nedenle rahat hareket edebiliyorsunuz. Hazır bu evredeyken tadını çıkarmaya bakın. Nitekim son 3 aylık dönemde göbeğinizle birlikte başka sorunlar da büyüyebilir.

Erkek veya kız? Rutin bir ultrason ile bu hafta öğreneceksiniz.

Hamileliğinizin 20. Haftasında Bebeğiniz

Bir kavun kadar büyük göbekte kız mı erkek mi bulunduğunu merak mı ediyorsunuz? İşte şimdi bir göz atma şansı! 18 ila 22. hafta arasında herhangi bir zamanda programlanan ikinci üç aylık ultrasonunuz, doktorunuza orada neler olup bittiğini görmek fırsatı sunmaktadır. Ve, vay canına neler olup bitiyor! Bir kıza sahipseniz, rahmini artık tam olarak oluşmuş ve yumurtalıkları yaklaşık yedi milyon ilkel yumurta taşımaktadır. Bir erkeğe sahipseniz, testisleri karınlarından nihai varış yerlerine – erbezi torbasına – uzanmaya başlamıştır. Ve bebeğiniz kesinlikle daha da büyümekte (yaklaşık 250 gram ağırlığında ve 16.5 santim boyunda) iken, orada hala sürekli artan çok miktarda yer bulunmaktadır, böylece rahatlıkla dönebilir, bükülebilir (ve akrobatik hareketlerini size hissettirir!).

Hamileliğinizin 20. Haftasında Bedeniniz

Artık hamileliğinizin orta noktasındasınız (20 hafta bitti, 20 hafta daha kaldı!), göbeğinizdeki şu küçük kavununuz (yani bebeğiniz) hareketlerini hissettikçe ve bebek şişliğinizi görenlerden gülümsemeler aldıkça daha da bir gerçeklik haline gelmektedir. Ayrıca, normale göre tırnaklarınız daha güçlü (kuru ve kırılgan hale gelebilmelerine rağmen) ve kıllarınız (tüm vücudunuzdaki) daha kalın ve dolgun olduğunu fark ediyor olabilirsiniz – hepsi saç ve tırnak hücrelerinize fazladan besinler taşıyan hamilelik hormonları ve artan dolaşım sayesinde. Saçlarınız eskisine göre daha hoş iken, çenenizdekilerden pek hoşnut değilsiniz. Bu durum geçicidir ancak istediğiniz gibi kazıyabilirsiniz!

Mide yanması veya hazımsızlık: Basit bir mide yanması devası istiyorsanız, öğünlerden sonra şekersiz sakız çiğneyin. Neden olduğu tükürük mide asitlerini nötralize eder ve sıvıların geri mideye dönmesini zorlar.

Artan vajinal akıntılar: Hamileliğiniz ilerledikçe, vajinal akıntıda bir artış fark edeceksiniz. Rahatsız olabilir ancak bu akıntı gerçekten doğum kanalı enfeksiyondan korumaya yardımcı olur ve vajinadaki bakterilerin sağlıklı bir dengesini sağlar.

Ara sıra baş ağrıları: Penceresiz, sıkışık yerlerde veya flüoresan altında çok piştiğinizde baş ağrılarınızın arttığını mı görüyorsunuz? Günde bir kaç kez temiz hava molaları alın ve baş ağrısına neden olabilecek çok pişmemek için kat kat giyinin.

Ara sıra baygınlık veya baş dönmesi: Sıkışık, sıcak odalar sersemliğin nedeni olabilir (sadece baş ağrısının değil), özellikle de fırınınızda pişirdiğiniz o küçük çöreğinizle birlikte vücudunuz zaten çok ısı üretiyorken. Temiz hava için sık molalar alarak ve rahat elbiseler giyerek serin kalmaya çalışın.

Bacak krampları: Uzmanlar hamilelik sırasında bacak kramplarının nedenleri konusunda net değil, ancak bir teori ise bunların bacaklarda sıkışan kan damarlarından kaynakladığıdır (fazla ağırlık ve şişmenin bir sonucu). Yapabildiğinizde ayaklarınızı yukarıya dayayarak ve bol sıvı tüketerek kanın tüm vücudunuzda daha rahat dolaşmasına – ve krampı azaltmaya- yardımcı olun.

Ayak bilekleri ve ayakların hafif şişmesi: Ayak bilekleri ve ayaklarınızda biriken sular ağrı hissetmenize yol açıyor ise, dışarıda iken rahat (sıkı değil) ayakkabılar giyin ve eve geldiğinizde terlik giyin. Ayrıca, kan akışını kesebilecek sıkı çoraplar veya külotlu çoraplardan kaçının – ayaklarınızdaki şişmeyi azaltmak amacıyla sıvıların rahat bir şekilde akmasını istiyorsunuz.

Bu haftadan sonra gebeliğin sona ermesi düşük olarak değil erken doğum olarak isimlendirilir. Bebeğin tüm organlarının ve kalbinin değerlendirildiği malformasyon ultrasonografisi ya da başka bir isimle ikinci düzey ultrason için ideal zaman 20. haftadır. Bu haftada rahimin tepe noktası göbek deliği hizasına kadar büyümüştür. Bu dönemden sonra 38. haftaya kadar her hafta yaklaşık 1 santimetre yükselir. 38. haftadan sonra ise bebeğin doğum kanalına doğru inmesi nedeni ile rahimin tepe noktası da aşağıya inmeye başlar. Orta hatta göbek deliği ile kasık arasında siyahlık belirmeye başlar. Buna linea nigra adı verilir ve doğumdan sonra kaybolur. Bu haftadan sonra gebelik çatlakları görülebileceğinden önlem almak yararlı olacaktır. Bebeğin hareketleri rahatça hissedilebilir. Normalde bir bebek saatte en az 2 kez hareket etmelidir. Ancak bu sayı gerçekte çok daha fazla olmasına rağmen sadece yeterince güçlü olan hareketler anne adayı tarafından hissedilebilir.

20. haftada bebek yeni doğmuş bir bebek gibi uyku ve uyanıklık dönemlerinden geçer. Rahim yüksekliği ise göbek hizasındadır. Karnınız dışarıdan bakıldığında da iyice fark edilir duruma artık gelmiştir. Şu anda göbek deliğiniz hizasında bulunan rahminiz her hafta yaklaşık bir santimetre yukarı çıkmaya devam edecektir. Nefes almakta zorluk çekebilirsiniz. Özellikle kısa boylu ve kilolu anne adaylarında bu sorun görülür. Beslenmenize dikkat etmeniz gerekir. Haftalar geçtikçe doğumla korkular oluşabilir. Fakat bunları düşünerek kendinizi boş yere endişelendirmeyin. Hamileliğin ileri haftalarında doktorunuz size gerekli bilgiyi verecektir. Böylece kafanızda oluşan soruları çözebilirsiniz. Hamilelik her hafta farklılaşır. Her haftanın kendine özgü özelliği vardır. İyi ve güzel yanlarını görerek bulunduğunuz günün tadını çıkarın.

20. haftaya gelindiğinde fetüs artık anne karnında yolu yarılamıştır ve bu dönemde insan vücudunun ayrıntıları ortaya çıkar. Lanugo adı verilen ince tüy tabakası ile tamamen örtülmüştür. Saçlar yavaş yavaş çıkmaya başlar ve kaşlarda sert tüyler çıkmaya başlar. Fetüs artık oldukça büyümüştür. Gözler, göz kapakları tarafından örtülmeye devam eder ve sıkıca kapalıdır. Fetüs amnios kesesinde serbestçe hareket eder. Anne bu dönemde hareketlerin farkına varır. Makattan tepeye olan uzunluk 23 cm. ve ağırlık 300 gr. kadardır.

Bebek anne karnındaki yaşamının yarısını tamamlamıştır. Bu haftada doğumdan sonra 5 yaşına kadar devam edecek olan hızlı beyin olgunlaşması başlar. Bebeğin koku, tat, işitme, görme ve dokunma duyuları iyice aktif olmaya başlar. Kaşlar ve saçlar iyice belirginleşir. Fetüs sık sık göz kırpar. Lanugo adı verilen tüyler tüm vücudunu kaplar ancak yoğun olarak yüz ve boyun çevresinde bulunur. Kalp atımları hızlanır. Erkek bebekteki testisler karın boşluğundan torbalara doğru inmeye başlar. Eğer bebeğiniz bir kız ise yumurtalıklarında tam 6 milyon yumurta hücresi vardır. Bundan sonra yeni yumurta hücresi gelişmez. Mevcut olanların ise sayısı giderek azalır ve doğumda yaklaşık 1 milyona iner. Bebeğin hareketleri de hızlanır ve kuvvetlenir. Bebeğin ağırlığı yaklaşık 250–450 gram arasındadır.

Hamilelikte hem sağlıklı beslenmek hem de çok kilo almamak her anne adayının en büyük isteği. Beslenme Uzmanı ve Diyetisyen Deniz Yemişçi “Hamilelik sırasında yetersiz ve dengesiz beslenme bebeğin gelişimi kadar anne için de tehlike taşır.” diyor vejetaryen anne adaylarından , fazla kilosu olan hamilelere kadar herkes için sağlıklı beslenme önerilerini paylaşıyor.

1. Hamilelikte sağlıklı beslenme konusunda dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?

Hamilelikte beslenme düşünülenin aksine anne adayının iki kişilik besleneceği canı ne istiyorsa yiyebileceği bir dönem olmaktan ziyade bebeği kadar kendi sağlığını da düşünmesi gereken hem keyifli hem de hassas bir dönemdir. Çoğu anne adayı kendisi ne kadar çok besin alırsa bebeğin bu besinlerden o kadar fazla faydalanacağını ve bebeğin daha iyi gelişeceğini düşünür. Oysaki bebek kendine gerekeni annenin depolarından sağlar. Annenin ise yapması gereken çok yüksek olmayan bir kalori artışıyla beslenmesini protein, vitamin ve mineral alımına dikkat ederek düzenlemektir. Hamilelikte günlük alınması gereken enerji protein yanında özellikle çoklu doymamış yağ asitleri (omega 3,6,9 gibi), demir,kalsiyum, fosfor,çinko,iyot,folik asit, B12 vitamini, A ve D vitaminiyle birlikte C vitamini alımı büyük önem taşımaktadır. Bu vitamin ve minerallerden her biri bebeğin hem bedensel hem zihinsel gelişiminde etki gösteren başlıca bileşenlerdir. Sinir sitemi gelişiminde B12, folik asit büyük rol oynarken, çinko, omega 3 , iyot bebeğin birçok faydalarının yanında bebeğin zeka gelişiminde etkindir. Bütün bu besin öğelerinin gebeliğin ilerlemesiyle gereksinimlerinin artacağı dikkate alınmalıdır. Özellikle hamileliğin 20. haftasından itibaren 300kknin ek olarak alınması yeterli olmaktadır. Günlük enerjinin %65i kompleks karbonhidratlardan (sebze,meyve, tam tahıllı besinler) , %30u yağlar ve %15i proteinlerden karşılanmalıdır.

16. ve 20. haftalar arası yani 5. ayda anne adayının karnı yavaş yavaş belirmeye başlar. Bazı anne adayları karınlarının büyüdüğünü daha öncesinden ya da 5. aydan sonra da gözlemleyebilir. Bu normaldir ve kişiye göre değişebilir.

Bu dönemde karın büyümeye başladığı ve eski kıyafetleri artık üstlerine olmayabileceği için anne adayları artık yeni kıyafetler almaya başlayabilirler. Ayrıca karnın büyümesinden ötürü deride çatlaklar da görülebilir. Bunu önlemek için doktor tavsiyesi ya da kozmetik reyonlarındaki çatlak önleyici kremlar kullanılabilir.

Bebekteki değişim

Bebekteki en büyük değişim organlarının kütlesel olarak büyümesidir. Bebeğin yavaş yavaş çekiç, örs, üzengi denilen kulak kemikleri oluşmaya başlar. Beyin bu dönemde çok hızlı bir şekilde büyümeye başlar. Beyin gelişimindeki en önemli besin kaynağı omega 3 yönünden zengin olan balık, ıspanak, semizotu, ceviz gibi besinleri almaya özen göstermelidir. Anne doktorun önerdiği vitaminlere devam edebilir.

Bebek bu ayda ultrasonografide net bir şekilde görülebilir ve 3′lü test denilen test bu haftalarda yapılır.

• Beşinci ayda bebeğin boyu 16-17 cm, ağırlığı ise 300 gramdır.
• Artık saçlar oluşmaya başlar. Cildini koruyan ‘verniks‘ dediğimiz beyaz, yağlı madde gelişir.
• Hareketleri artar. Kasları giderek kuvvetlenir. Tekme, hızlı dönme hareketleri yapar. Anne bunları hissedebilir.
• Tat duyusu gelişmiştir. Kısa aralıklarla uyuyup uyanır. Organları büyümeye, gelişmeye başlar.

Sesleri Duyabilir

• Bebeğiniz sizi duymaya başlar. Seslere tepki verebilir. Annenin ve babanın bebekle konuşması, müzik dinletmesi önerilir.
• Akciğerlerinde, sülfat gibi, akciğerleri koruyan maddeler gelişmeye başlar.
• Bu dönemde 3’lü test yapılır. Ama biz artık daha doğru bulduğumuz için 2’li testi tercih ediyoruz.
• 3’lü testte down sendromunu yakalama şansı yüzde 60 iken, 2’li testte ise bu olasılık daha yüksektir. Bu nedenle, 11 ve 14. haftalarda, yani ilk trimesterde 2’li testi yapıyoruz.

Karın Belirginleşir

• Annenin karnı artık belirginleşmiştir. Kıyafetleri dar gelmeye başlar. Dışarıdan bakıldığında hamlie olduğu anlaşılır.
• Tende çatlaklar oluşabilir. Buna yapacak fazla bir şey yoktur ama cildi mümkün olduğunca yağlı tutmak için badem yağı gibi kremler sürülebilir.

Bu hafta bebeğiniz tam tamına 5. ayını bitirmiş oluyor. Uzmanlar gebelik sürecini hesaplarken ay olarak hesaplayınca doğum tarihinde yanılmalar oluyordu. Sıfır hata ve doğum haftasını tam tespit için hamilelik dönemini hafta hafta hesaplayarak hamile anne adayının ne zaman doğum yapacağını tahmin edebiliyorlar. 20 haftalık gebelikte bebeğin poposu ve başı orantılıdır. Bebek artık tam bir bebek görünümündedir. Henüz akciğerleri tam gelişmediğinden ani bir doğum halinde yaşama imkanı pek yoktur.

20 haftalık gebelikte beyin ve zeka olarak bebeğiniz 5 yaşına kadar beyni ve gelişimi tamamlanmıştır ve adeta kodlanmış gibidir. Bu hafta itibari ile bebeğiniz sesleri daha da iyi algılamaya başlamıştır. Bu hafta bebeğiniz ani çığlıklara, bağırışlara tepki verir, aniden sıçrar ve korkar. Yumuşak bir seslenmeyi dahi anlar ve şımarır.

20 haftalık gebelikte bebeğin tırnakları uzar ve adeta rahatsız eder. Bebeğin saçları ve kaşları da bir hayli uzamıştır.

Bu hafta annenin hamilelik döneminin tam yarısıdır. Bu hafta bebeğin gözleri kapalıdır. Fakat bebek yinede gözlerini açıp kapamaya çalışır. Bebeğiniz göz kapaklarını çalıştırmaya çabalar. İlerleyen haftalarda bebeğiniz gözlerini açıp kapayabilecektir.

20 haftalık gebelikte bebek erkek ise testisleri karın içerisinden testis torbalarına dolmaya başlar. Erkek sperm hücresi çok hassas oldukları için vücut sıcaklığına dayanamaz ölürler. Bu nedenle yaratıcı sperm hücresini dışarıda bir torba içerisine alarak yaratmıştır. Kız bebeklerde bu haftadan itibaren tam tamına 6 milyon yumurta hücresi bulunur. Bebek ilerleyen yıllarda ki tüm yumurta hücrelerini taşır. Bu durum doğunca ve ilerleyen yıllarda artmaz bilakis yıllar geçtikçe daha da azalır. Bu haftadan itibaren bebeğin sindirim sistemi tam olarak çalışmaya başlar. Mide artık sindirim yapabilecek seviyeye gelmiştir.

Bir takım bitkiler hamilelikte kullanıldıklarında rahim kasılmalarını başlatabilmekte veya ishal, bulantı, kusma oluşturup ciddi tansiyon düşüklüklerine neden olabilmektedir. Bu yüzden bilinmeyen bitkilerin ve bunların çaylarının hamilelik esnasında kullanılması önerilmemektedir.

Portakal, limon gibi yiyecek olarak kullanılan bitki çaylarının kullanılmasında bir sakınca yoktur. Ancak bilinmeyen bitkiler içeriyorsa tercih edilmemelidir. Limon, elma, ıhlamur, kuşburnu, portakal, nane, karanfil gibi bilinen çayların aşırıya kaçmamak şartıyla içilmesinde bir sakınca yoktur.

Zararlı bitkilerin bir kısmı şunlardır:

• Aloe vera (müsil etkisi yaratıp ciddi tansiyon düşüklüğü yapabilir),
• Karanfil yağı (uterus uyarıcıdır, rahim kasılmalarına yol açabilir),
• Fesleğen (rahim kasılmalarına yol açabilir),
• Ginseng (doğum anomalilerine yol açabilir),
• Safran (yüksek dozda rahim kasılmalarını başlatabilir),
• Yasemin (yüksek dozlarda rahim kasılmalarını başlatabilir),
• Melekotu (yüksek dozda rahim kasılmalarını uyarabilir),
• Ardıç (rahim kasılmalarına yol açabilir),
• Sinameki (yüksek miktarda alındığında ciddi ishal, bulantı kusma ve tansiyon düşüklüğüne yol açabilir).

Tüm bitki çaylarını kullanmadan önce doktorunuza danışmanız önerilmektedir.